نیست ، اینجا هم که می‌گویند شکل وحی در هر موجودی متناسب با خود آن‌ موجود است ، بحث ما در وحی نبوت است که شکلش چه شکلی هست . عمده ، آن را ما باید بدانیم . این هم باز مسأله‌ای است که ما از زبان اولیاء وحی باید بشنویم چون نه می‌توانیم روی آن تجربه کنیم و نه می‌توانیم استدلال‌ کنیم . ما باید ببینیم آنها چه گفته‌اند ، بعد ، از نظر علمی ببینیم چگونه‌ می‌توانیم توجیه کنیم .

وحی انبیاء

در وحی انبیاء یک مطلب که مسلم است این حد که این وحی معلم داشته‌

" « علمه شدید القوی »" . ( « و النجم اذا هوی ٠ ما ضل صاحبکم و ما غوی ٠ و ما ینطق‌ عن الهوی ٠ ان هو الا وحی یوحی ٠ علمه شدید القوی ») [١] . این مطلب‌ را ما درباب وحی حتما باید [ در نظر ] بگیریم یعنی فرض معلم و متعلم‌ باید بکنیم . بنابراین اگر ما بخواهیم اینجور فرض کنیم که مثل نبوغهای‌ افراد [ است ] ، یک نبوغی که فقط لازمه این ساختمان کامل وجودی است ، نابغه هم اینجور است ، یک نابغه طرح ابتکاری می‌ریزد ولی این طرح‌ ابتکاری از خودش است ، به این معنا که ساختمانش یک ساختمانی است که‌ ایجاب می‌کند چنین ابتکاری بکند . ولی در وحی هرچه شخصیت که پیغمبر دارد در واسطه بودنش هست ، تمام شخصیتش در این است که توانسته ارتباط با خارج وجود خودش ، با خدا ، با شدید القوی ، با ملک ، با فرشته - هر چه‌ می‌خواهید بگویید - [ پیدا کند ] ، تمام شخصیتش در این جهت خلاصه می‌شود که با خارج وجود ذهنش ارتباط پیدا کرده . به نظر من وقتی وحی نبوتی را در قرآن می‌بینیم این را نمی‌توانیم از آن بگیریم . بنابراین اگر شخصی هرچه‌ کار فوق‌العاده انجام بدهد که این جهت در آن نباشد که او واسطه است که‌ از بیرون وجود خودش گرفته است ، نمی‌توانیم اسمش را " وحی " بگذاریم‌ ، می‌خواهد ابتکار باشد می‌خواهد نباشد ، هرچه می‌خواهد باشد این وحی نیست.
جنبه دوم که باز در وحی مسلما می‌شود این را [ منظور ] کرد حالت‌ استشعار است یعنی در حالی که می‌گیرد متوجه است که از بیرون دارد می‌گیرد ( که این هم مربوط به

[١] نجم / ١ - [٥]